Bệnh loét dạ dày không có triệu chứng đang trở thành "kẻ giết người thầm lặng" và các chuyên gia kêu gọi các nhóm có nguy cơ cao nên chủ động sàng lọc.
Trong nhiều thập kỷ, hình ảnh phổ biến của bệnh loét dạ dày là hình ảnh một giám đốc đang ôm bụng sau bữa trưa làm việc căng thẳng. Ngày nay, y học đã sửa chữa quan niệm sai lầm này: vết loét không phải do căng thẳng hay thức ăn cay mà chủ yếu là do vi khuẩn và thuốc giảm đau thường dùng. Tuy nhiên, một thực tế nguy hiểm vẫn còn-nhiều vết loét, đặc biệt là vết loét do thuốc- gây ra, thường không có triệu chứng và gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Loét đường tiêu hóa, hay bệnh loét dạ dày tá tràng (PUD), từng là một ẩn số bí ẩn, nguyên nhân được nhiều người tin là căng thẳng và thức ăn cay. Ngày nay, chúng đã được hiểu rõ và căn bệnh này có thể điều trị được. Loét dạ dày tá tràng-loét hở ở dạ dày (loét dạ dày) và tá tràng trên (loét tá tràng)-không hiếm gặp nhưng gây ra gánh nặng sức khỏe toàn cầu đáng kể, bất chấp những nỗ lực của y học hiện đại nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh.
Hiểu được các dấu hiệu cảnh báo điển hình và các yếu tố nguy cơ đối với những vết loét tiềm ẩn này là bước quan trọng đầu tiên trong việc phòng ngừa và điều trị kịp thời. Hai yếu tố góp phần chính được nêu dưới đây:
1. Vi khuẩn dai dẳng: Helicobacter pylori
Nguyên nhân phổ biến nhất gây loét dạ dày tá tràng là nhiễm trùng mãn tính với Helicobacter pylori (H. pylori). Vi khuẩn hình xoắn ốc-này hiện diện ở niêm mạc dạ dày của khoảng 2-dân số thế giới và thường không có triệu chứng. Tuy nhiên, ở một số người bị nhiễm bệnh, nó gây ra phản ứng viêm mãn tính gọi là viêm dạ dày.
Helicobacter pylori sống dưới lớp bảo vệ niêm mạc dạ dày, được bảo vệ khỏi môi trường axit cao. Nó gây ra thiệt hại theo nhiều cách: nó tạo ra urease, chất này chuyển urê thành amoniac, trung hòa axit dạ dày xung quanh và làm cho môi trường thích hợp hơn cho sự tồn tại của nó. Nó trực tiếp kích thích niêm mạc dạ dày và gây viêm. Tình trạng viêm này làm cho niêm mạc dạ dày dễ bị tổn thương hơn từ dịch tiêu hóa của chính nó.
Bệnh nhiễm trùng này được cho là chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc giữa người với người, đặc biệt là qua đường phân-miệng hoặc qua đường miệng và qua thực phẩm hoặc nước bị ô nhiễm. Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh này đang giảm ở các nước phát triển do điều kiện vệ sinh được cải thiện nhưng nó vẫn là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng trên toàn cầu.
2. Nghịch lý về thuốc giảm đau: Thuốc chống viêm không chứa steroid (NSAID)
NSAID là nguyên nhân đứng hàng thứ hai gây loét dạ dày, đặc biệt là ở các nước phát triển, nơi việc lạm dụng chúng là nguyên nhân chính. Một lý do khiến tỷ lệ nhiễm Helicobacter pylori giảm là do việc sử dụng NSAID thường xuyên. Những loại thuốc này bao gồm các loại thuốc thông thường không kê đơn như aspirin, ibuprofen và naproxen natri. Chúng thúc đẩy sự hình thành lớp chất nhầy bảo vệ và lớp bicarbonate, giúp duy trì lượng máu cung cấp đầy đủ cho niêm mạc dạ dày và do đó thúc đẩy quá trình sửa chữa tế bào. Tuy nhiên, chúng làm suy yếu hàng rào niêm mạc dạ dày, khiến nó dễ bị axit dạ dày và pepsin ăn mòn hơn. Sử dụng liều lượng-lâu dài hoặc cao-làm tăng đáng kể nguy cơ loét, đặc biệt ở người lớn tuổi và những người có tiền sử loét.
Cách nhận biết triệu chứng loét dạ dày và vết loét tiềm ẩn trong cuộc sống hàng ngày
Một dấu hiệu cảnh báo điển hình là đau dạ dày không chỉ là "khó tiêu".
Triệu chứng phổ biến và đặc trưng nhất của loét dạ dày tá tràng là đau âm ỉ, nóng rát hoặc đau nhói ở vùng bụng trên, đặc biệt là vùng giữa xương ức và rốn. Sự khó chịu này thường được mô tả là cảm giác đói hoặc ợ nóng nghiêm trọng và kiểu đau đặc trưng của nó giúp phân biệt nó với các vấn đề tiêu hóa khác.
1. Thời điểm khởi phát cơn đau: Manh mối chính
Thời điểm đau liên quan đến giờ ăn là chìa khóa để phân biệt giữa hai loại loét chính.
Phổ biến nhất là loét tá tràng, gây ra cơn đau thường trầm trọng hơn khi dạ dày trống rỗng. Cơn đau có thể xảy ra từ 2 đến 3 giờ sau khi ăn hoặc đánh thức bạn vào ban đêm. Điều quan trọng là ăn hoặc uống thuốc kháng axit thường làm giảm cơn đau vì thức ăn có tác dụng đệm axit dạ dày. Phổ biến thứ hai là loét dạ dày, cơn đau có thể trầm trọng hơn ngay sau khi ăn vì hành động ăn uống sẽ kích thích dạ dày tiết ra nhiều axit hơn, ngay lập tức kích thích vết loét. Ăn uống thường không làm giảm cơn đau hoặc có thể tái phát nhanh chóng.
2. Triệu chứng dạ dày không chỉ là đau rát
Bên cạnh cơn đau bụng nguyên phát, loét dạ dày tá tràng có thể làm gián đoạn quá trình tiêu hóa theo những cách khác và biểu hiện dưới dạng các triệu chứng phổ biến hơn trong cuộc sống hàng ngày, chẳng hạn như đầy hơi và cảm giác no, buồn nôn và nôn, ợ chua và sụt cân không rõ nguyên nhân do khó tiêu và chán ăn, thường do ăn uống khiến cơn đau trầm trọng hơn hoặc buồn nôn dai dẳng, dẫn đến giảm cân đáng kể, không tự nguyện.
Loại đáng lo ngại nhất là vết loét tiềm ẩn. Hầu hết mọi người chỉ tìm kiếm sự chăm sóc y tế khi họ bị ợ nóng, chẳng hạn như dùng thuốc bảo vệ dạ dày hoặc trong quá trình nghiên cứu các loại thuốc mới hơn như BPC-157. Tuy nhiên, những vết loét tiềm ẩn thường không được chú ý trong cuộc sống hàng ngày, đây là khía cạnh đáng lo ngại nhất của bệnh loét dạ dày tá tràng. Những vết loét này không gây đau đớn hoặc khó chịu rõ ràng.
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng bốn nhóm nguy cơ cao-sau đây cần hết sức cảnh giác và chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ để sàng lọc phù hợp:
1. Những người thường xuyên dùng thuốc chống-viêm không steroid (NSAID): Nếu bạn dùng aspirin liều thấp-để bảo vệ hệ tim mạch của mình hoặc thường xuyên (hàng ngày hoặc gần như hàng ngày) dùng-các-NSAID không kê đơn để giảm đau mãn tính (chẳng hạn như viêm khớp, đau nửa đầu).
2. Người lớn tuổi (65 tuổi trở lên): Lão hóa làm tăng nguy cơ hình thành vết loét và thường làm giảm phản ứng đau, khiến vết loét dễ không có triệu chứng.
3. Người nhiễm Helicobacter pylori: Helicobacter pylori là mầm bệnh gây loét phổ biến nhất trên toàn thế giới. Mặc dù nhiều người nhiễm bệnh không có triệu chứng, nhưng **xét nghiệm hơi thở hoặc phân** định kỳ có thể xác nhận chẩn đoán. Ngay cả khi không có triệu chứng, việc diệt trừ Helicobacter pylori là một biện pháp phòng ngừa quan trọng.
4. Người mắc bệnh mãn tính: Bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo (chẳng hạn như bệnh gan).
Chuyên gia nói thêm: “Chỉ tập trung vào cảm giác nóng rát ở dạ dày là chưa đủ”. "Đối với các nhóm-nguy cơ cao, việc chủ động xét nghiệm và phòng ngừa là chiến lược tốt nhất để ngăn chặn tình trạng phổ biến nhưng có khả năng đe dọa tính mạng này. Công chúng nên chú ý đến các dấu hiệu khó tiêu dai dẳng và tìm kiếm sự chăm sóc y tế kịp thời, đặc biệt nếu bạn thuộc bất kỳ nhóm nguy cơ cao nào được đề cập ở trên (đặc biệt là những người dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) lâu dài{6}}. Dưới đây là giải thích ngắn gọn về các chất bảo vệ niêm mạc dạ dày: những loại thuốc này thì không trực tiếp ức chế axit dạ dày nhưng hoạt động bằng cách hình thành một lớp bảo vệ trên niêm mạc dạ dày và thúc đẩy quá trình sửa chữa niêm mạc; chúng thường được sử dụng kết hợp với các thuốc ức chế axit-. Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng BPC{13}}157 có lợi cho các vết loét, lỗ rò và các bệnh viêm nhiễm dạ dày.